Dlaczego to Ty liczysz, a nie broker
Polski dom maklerski wysyła PIT-8C z gotowymi kwotami przychodu i kosztu. Zagraniczny broker takiego obowiązku nie ma. Dostajesz zestawienie roczne w dolarach albo w euro — czasem bardzo szczegółowe — ale w formacie, którego nie da się przepisać do formularza, bo urząd oczekuje złotych, a broker nie wie, gdzie jesteś rezydentem.
Praca do wykonania rozpada się na cztery kroki, w tej kolejności.
Krok 1 — właściwy kurs NBP dla każdej nogi
Obowiązuje średni kurs NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień poniesienia kosztu lub uzyskania przychodu — D-1, nie dzień transakcji.
Trzy rzeczy, na których ludzie się przewracają:
- Każda noga ma własny kurs. Zakup przeliczasz kursem sprzed dnia zakupu, sprzedaż kursem sprzed dnia sprzedaży. Nie wolno przeliczyć wyniku netto jednym kursem.
- Weekendy i święta cofają datę dalej. Transakcja z poniedziałku bierze kurs z piątku; jeśli piątek był wolny, z czwartku.
- Prowizja idzie z własną nogą. Prowizja od zakupu jest kosztem nabycia po kursie zakupu; prowizja od sprzedaży pomniejsza przychód po kursie sprzedaży.
Konsekwencja jest większa, niż się wydaje: strata u brokera potrafi być dochodem w PIT-38. Szczegóły i przykład: kurs NBP w PIT-38.
Krok 2 — FIFO na pozycjach kupowanych partiami
Kupując ten sam papier w kilku transzach, przy sprzedaży stosujesz FIFO: sprzedajesz najstarsze sztuki jako pierwsze. Broker w aplikacji często pokazuje średnią cenę nabycia — to wygodne do oceny portfela i nieprzydatne do rozliczenia.
Różnica bywa duża. Sprzedaż 50 z 150 sztuk kupowanych przez trzy lata przy rosnących cenach da przy FIFO wyraźnie wyższy dochód niż przy średniej ważonej — a to FIFO jest właściwe.
Krok 3 — dywidendy osobno
Dywidendy nie wchodzą do części C razem ze sprzedażą.
| Element | Jak liczyć |
|---|---|
| Przychód z dywidendy | kwota brutto × kurs NBP z dnia poprzedzającego wypłatę |
| Podatek u źródła | zwykle 15 % przy złożonym W-8BEN (USA); 30 % bez niego |
| Podatek w Polsce | 19 % od brutto minus zaliczony podatek u źródła |
| Załącznik | PIT-ZG, osobno dla każdego państwa |
Bez formularza W-8BEN amerykański płatnik pobiera 30 %, a odliczyć w Polsce można tylko 15 % wynikające z umowy. Pozostałe 15 % jest po prostu stracone — to najdroższy pojedynczy błąd w tym rozliczeniu.
Krok 4 — złożenie i zapłata
Termin to 30 kwietnia. Strata rozlicza się z dochodami z tego samego źródła przez pięć kolejnych lat, przy czym w jednym roku odliczysz najwyżej 50 % straty — chyba że mieści się w limicie jednorazowego odliczenia.
Gdzie to się rozjeżdża przy kilku brokerach
Przy jednym rachunku i dziesięciu transakcjach da się to zrobić w arkuszu. Przy trzech brokerach, dwóch walutach i dwustu transakcjach zaczynają się problemy strukturalne:
- FIFO działa na papierze, nie na rachunku. Kupując CSPX u dwóch brokerów, kolejkę FIFO prowadzisz łącznie, a nie osobno dla każdego.
- Transfer papierów nie zeruje ceny nabycia, ale nowy broker jej nie zna. Jeśli nie masz własnej historii, dowód znika.
- Każda noga potrzebuje własnej tabeli NBP. Dwieście transakcji to dwieście wyszukań, a nie jedno.
- Zestawienia brokerów mają różne formaty, różne strefy czasowe i różne rozumienie „daty transakcji”.
To jest dokładnie ten rodzaj pracy, który trzeba wykonać w momencie transakcji, a nie w kwietniu. Kurs z dnia transakcji jest faktem, który albo zapisałeś, albo musisz odtworzyć rok później — a narzędzie przeliczające portfel bieżącym kursem nie odtworzy go nigdy, bo nie przechowuje takiej informacji.
Minimalna lista kontrolna
- Pobierz pełny eksport transakcji od każdego brokera zaraz po zakończeniu roku — nie tylko podsumowanie.
- Do każdej nogi dopisz kurs NBP z właściwego dnia i sprawdź daty wokół świąt.
- Zbuduj kolejkę FIFO na papier, łącząc rachunki.
- Dywidendy zbierz osobno, z podatkiem u źródła, i przygotuj PIT-ZG dla każdego państwa.
- Zachowaj wyliczenia — przy zagranicznym brokerze dowód jest po Twojej stronie, i to przez pięć lat.